De intelligentie van de papegaai: maken sommige soorten gebruik van gereedschap?

Het gebruik van gereedschap wordt vaak in verband gebracht met enkele iconische soorten. In een in 2025 gepubliceerde studie werden openbaar beschikbare video’s en evolutionaire gegevens onderzocht: daarbij werd bij 17 tot dan toe niet-geregistreerde papegaaiensoorten gedrag vastgesteld waarbij zij gereedschap gebruikten voor zelfverzorging. Dit resultaat verbreedt het fenomeen, maar betekent niet dat alle papegaaien met een voorwerp kunnen omgaan.

WETENSCHAP & COGNITIE • ONDERZOEK 2025

Waarom was er zo weinig bekend over dit gedrag?

Zeldzaam gedrag is moeilijk in het laboratorium te bestuderen: het niet waarnemen ervan kan betekenen dat de soort het niet vertoont, of simpelweg dat het niet is waargenomen. Om deze beperking te omzeilen, combineerde het team waarnemingen die op videoplatforms waren gepubliceerd met een modellering van de evolutionaire stamboom van papegaaien.

De video’s leverden voorbeelden op van het gebruik van voorwerpen voor de vachtverzorging of lichaamsverzorging bij 17 extra soorten. Met deze waarnemingen is het aantal soorten dat in de gegevens van de onderzoekers is gedocumenteerd, gestegen van 11 naar 28. De modellering schat dat 11 tot 17 % van de huidige soorten over vaardigheden voor het gebruik van gereedschap zou kunnen beschikken, met name die soorten met een gevarieerd dieet en een relatief groot brein.

Wat de studie aantoont — en wat zij niet aantoont

Het belangrijke resultaat is niet dat het gebruik van gereedschap universeel zou zijn, maar dat de beschikbare waarnemingen de verspreiding ervan waarschijnlijk onderschatten. De auteurs suggereren ook dat bepaalde gedragingen in verschillende papegaaienstammen al van oudsher aanwezig zouden kunnen zijn.

Men dient echter rekening te houden met de beperkingen van onderzoek dat deels is gebaseerd op online geplaatste video’s. De gepubliceerde beelden vormen geen willekeurige steekproef: sommige soorten leven vaker in de nabijheid van mensen, worden vaker gefilmd of leiden tot meer publicaties. Een video documenteert mogelijk gedrag; deze meet niet de frequentie ervan in de natuur of binnen een hele soort. Bovendien vereist het gebruik van een voorwerp om zich te krabben niet noodzakelijkerwijs dezelfde planning als een complexe reeks handelingen met gereedschap.

Intelligentie en behoeften in gevangenschap

Dit onderzoek sluit aan bij studies waarin papegaaien worden beschreven als dieren die in staat zijn om te verkennen, te leren en problemen op te lossen. Het rechtvaardigt echter niet dat men hen zomaar elk voorwerp geeft: touwtjes, kleine onderdelen, metalen of brokkelige materialen kunnen risico’s opleveren. Kies voor verrijking bij voorkeur speelgoed dat geschikt is voor de soort, houd de staat ervan in de gaten en vraag bij twijfel om advies.

Het kan verrijkend zijn om te observeren hoe een vogel met een voorwerp omgaat, maar dwing hem niet om een prestatie te herhalen. Het onderzoek richt zich op spontaan gedrag en de ontwikkeling daarvan, niet op een trainingsmethode die thuis kan worden toegepast.

Wetenschappelijke
bron: Bastos A. P. M., Claessens S., Nelson X. J., Welch D., Atkinson Q. D., Taylor A. H. (2025). „Evidence of self-care tooling and phylogenetic modeling reveal parrot tool use is not rare.” iScience, 28(4), 112156. DOI: 10.1016/j.isci.2025.112156.